Në Kosovë, politika rrallëherë përjetohet si proces racional. Ajo jeton në emocione të forta, në besnikëri të thella dhe në armiqësi po aq të thella. Liderët politikë ose idealizohen pa kushte, ose demonizohen pa mëshirë. Dhe pikërisht këtu hyn në lojë një mekanizëm psikologjik që shpesh e injorojmë: projekcioni.
Projekcioni ndodh kur qytetarët u atribuojnë liderëve politikë ndjenja, shpresa, frikëra dhe zhgënjime që në fakt burojnë nga përvoja e tyre personale dhe kolektive. Në një shoqëri si Kosova – e dalë nga lufta, trauma, varfëria dhe një tranzicion i pafund – kjo është pothuajse e pashmangshme.
Lideri si pasqyrë e shpresës së humbur
Shpesh, një lider politik nuk shihet thjesht si përfaqësues institucional, por si figurë shpëtimtare. Tek ai projektohet shpresa për drejtësi, rend, dinjitet dhe “normalitet”. Në thelb, qytetari i lodhur nga pritja kërkon dikë që ta mbajë barrën emocionale në vend të tij.
Problemi lind kur pritshmëritë janë joreale. Sepse asnjë lider nuk mund të përmbushë nevoja ekzistenciale apo plagë të thella shoqërore. Kur kjo ndodh, zhgënjimi nuk është thjesht politik – është personal.
“Politikanët janë problemi” – projekcioni i zemërimit
Nga ana tjetër, ekziston projekcioni i zemërimit. Korrupsioni, papunësia, mungesa e perspektivës dhe ndjenja e pafuqisë kanalizohen në një narrativë të thjeshtë: “ata lart janë fajtorë për gjithçka”.
Pa dyshim që politika mban përgjegjësi reale. Por kur çdo problem shoqëror dhe personal reduktohet vetëm te “politikanët”, qytetari e përjashton veten nga përgjegjësia qytetare. Kjo krijon apati, cinizëm dhe dorëzim – terren ideal për stagnim.
Nga ana tjetër, ekziston projekcioni i zemërimit. Korrupsioni, papunësia, mungesa e perspektivës dhe ndjenja e pafuqisë kanalizohen në një narrativë të thjeshtë: “ata lart janë fajtorë për gjithçka”.
Pa dyshim që politika mban përgjegjësi reale. Por kur çdo problem shoqëror dhe personal reduktohet vetëm te “politikanët”, qytetari e përjashton veten nga përgjegjësia qytetare. Kjo krijon apati, cinizëm dhe dorëzim – terren ideal për stagnim.
Idealizim dhe demonizim: dy ekstreme të njëjtit mekanizëm
Në diskursin publik kosovar, liderët rrallë analizohen në mënyrë të balancuar. Ata janë ose “të pastër”, “të drejtë”, “të vetmit”, ose “tradhtarë”, “shkatërrues”, “armiq të shtetit”. Këto nuk janë analiza politike – janë projekcione emocionale.
Idealizimi vjen nga nevoja për modele dhe shpresë. Demonizimi nga frika dhe zhgënjimi. Në të dy rastet, humbet aftësia për kritikë të arsyeshme dhe dialog demokratik.
Në diskursin publik kosovar, liderët rrallë analizohen në mënyrë të balancuar. Ata janë ose “të pastër”, “të drejtë”, “të vetmit”, ose “tradhtarë”, “shkatërrues”, “armiq të shtetit”. Këto nuk janë analiza politike – janë projekcione emocionale.
Idealizimi vjen nga nevoja për modele dhe shpresë. Demonizimi nga frika dhe zhgënjimi. Në të dy rastet, humbet aftësia për kritikë të arsyeshme dhe dialog demokratik.
Kur kritika politike përjetohet si sulm personal
Në Kosovë, politika lidhet ngushtë me identitetin. Për shumë qytetarë, lideri përfaqëson jo vetëm një program politik, por dinjitetin, historinë dhe sakrificën personale. Prandaj, kritika ndaj liderit shpesh përjetohet si sulm ndaj vetes.
Ky është projekcion i pastër identitar. Dhe pasojat janë të rënda: debatet shndërrohen në konflikte emocionale, argumentet humbin rëndësinë dhe polarizimi thellohet.
Në Kosovë, politika lidhet ngushtë me identitetin. Për shumë qytetarë, lideri përfaqëson jo vetëm një program politik, por dinjitetin, historinë dhe sakrificën personale. Prandaj, kritika ndaj liderit shpesh përjetohet si sulm ndaj vetes.
Ky është projekcion i pastër identitar. Dhe pasojat janë të rënda: debatet shndërrohen në konflikte emocionale, argumentet humbin rëndësinë dhe polarizimi thellohet.
Projekcioni si mjet manipulimi
Frika nga e ardhmja, nga humbja e shtetit apo nga “tjetri” shpesh projektohet te kundërshtarët politikë. Këto frikëra të papërpunuara e bëjnë shoqërinë lehtësisht të manipulueshme. Sa më e madhe frika, aq më i fortë projekcioni – dhe aq më e dobët arsyeja.
Një politikë më e pjekur fillon nga vetëdija
Pyetja që secili prej nesh duhet t’ia bëjë vetes është e thjeshtë, por thelbësore:
Kur reagoj fort ndaj një lideri, çfarë po mbroj realisht – një ide politike apo një ndjenjë personale?
Vetëm duke e bërë këtë dallim, politika në Kosovë mund të dalë nga emocionet e pakontrolluara dhe të hyjë në një fazë më të vetëdijshme, më të shëndetshme dhe më përgjegjëse.
Të flasësh për projekcionin nuk do të thotë të shfajësosh politikën apo liderët. Do të thotë të pranosh se reagimi ynë ndaj tyre shpesh është emocionalisht më i madh se realiteti objektiv.
Një shoqëri demokratike piqet kur:
- liderët shihen si njerëz me kufizime, jo si simbole absolute
- qytetarët dallojnë mes kritikës dhe projeksionit
- debati bazohet në fakte, jo vetëm në ndjenja
Pyetja që secili prej nesh duhet t’ia bëjë vetes është e thjeshtë, por thelbësore:
Kur reagoj fort ndaj një lideri, çfarë po mbroj realisht – një ide politike apo një ndjenjë personale?
Vetëm duke e bërë këtë dallim, politika në Kosovë mund të dalë nga emocionet e pakontrolluara dhe të hyjë në një fazë më të vetëdijshme, më të shëndetshme dhe më përgjegjëse.
xh.selmani
Comments