Një shekull pasi Albert Einstein parashikoi ekzistencën e valëve gravitacionale, shkencëtarët amerikanë njoftuan në vitin 2016 provën e parë direkte të tyre. Ky zbulim historik shënoi fillimin e një epoke të re në astronomi dhe u konsiderua si një nga arritjet më të mëdha shkencore të shekullit XXI.
Më 11 shkurt 2016, në orën 16:30 (ora e Evropës Qendrore), komuniteti shkencor botëror u përball me një lajm sensacional: valët gravitacionale ishin zbuluar më në fund. Edhe pse shekulli XXI ishte ende në vitet e tij të para, ky zbulim tashmë po konsiderohej si një moment historik që ndryshoi mënyrën se si njerëzimi e vëzhgon universin.
Një teori 100-vjeçare merr konfirmim
Astronomët arritën për herë të parë të matin drejtpërdrejt valët gravitacionale, duke konfirmuar një nga parashikimet më të guximshme të Teorisë së Përgjithshme të Relativitetit, të publikuar nga Ajnshtajni në vitin 1915. Zbulimi u prezantua nga shkencëtarët e LIGO në Uashington dhe u cilësua menjëherë si kandidat për Çmimin Nobel.
Në këtë sukses morën pjesë edhe studiues gjermanë nga Instituti Max Planck në Potsdam dhe Hanover.
Sinjale nga përplasja e vrimave të zeza
Valët gravitacionale lindin kur objekte shumë masive – si yjet ose vrimat e zeza – përshpejtohen. Ato përhapen në hapësirë me shpejtësinë e dritës dhe deformojnë vetë strukturën e hapësirë-kohës, ngjashëm me valët që krijohen kur një gur hidhet në ujë.
Observatori LIGO arriti të kapë sinjalin e dy vrimave të zeza që po bashkoheshin. Kjo ishte hera e parë që një fenomen i tillë vëzhgohej drejtpërdrejt. “Ne kemi ndërtuar një lloj krejtësisht të ri teleskopi dhe kemi hapur një fushë të re të astronomisë”, u shpreh fizikani Rainer Weiss nga MIT.
Valët gravitacionale lindin kur objekte shumë masive – si yjet ose vrimat e zeza – përshpejtohen. Ato përhapen në hapësirë me shpejtësinë e dritës dhe deformojnë vetë strukturën e hapësirë-kohës, ngjashëm me valët që krijohen kur një gur hidhet në ujë.
Observatori LIGO arriti të kapë sinjalin e dy vrimave të zeza që po bashkoheshin. Kjo ishte hera e parë që një fenomen i tillë vëzhgohej drejtpërdrejt. “Ne kemi ndërtuar një lloj krejtësisht të ri teleskopi dhe kemi hapur një fushë të re të astronomisë”, u shpreh fizikani Rainer Weiss nga MIT.
Një instrument i ri për të kuptuar universin
Sipas shkencëtarëve, dy vrimat e zeza kishin masa 29 dhe 36 herë më të mëdha se ajo e Diellit. Pas bashkimit, masa e objektit të ri ishte vetëm 62 masa diellore – diferenca u shndërrua në energji të pastër, e emetuar në formën e valëve gravitacionale, sipas formulës së famshme të Ajnshtajnit E=mc².
Megjithëse deformimi i shkaktuar nga këto valë ishte jashtëzakonisht i vogël – rreth një të mijëtën e trashësisë së bërthamës së një atomi hidrogjeni – detektorët ultra-precizë të LIGO-s arritën ta masin.
Nga dyshimi i Ajnshtajnit te realiteti shkencor
Vetë Ajnshtajni nuk besonte se valët gravitacionale do të mund të mateshin ndonjëherë. Për më shumë se 50 vjet, fizikanët u përpoqën pa sukses t’i vërtetonin ato drejtpërdrejt. Vetëm prova indirekte, si ajo e zbuluar në vitin 1974 nga Russell Hulse dhe Joseph Taylor, kishte qenë e mundur deri atëherë.
Zbulimi i vitit 2016 ndryshoi gjithçka.
Një dritare e re drejt “anës së errët” të universit
Valët gravitacionale pritet të ndihmojnë shkencëtarët të kuptojnë më mirë fenomene të padukshme deri tani, si materia e errët dhe energjia e errët, të cilat përbëjnë pjesën më të madhe të universit. Deri më sot, astronomia ka qenë e bazuar kryesisht në dritën elektromagnetike, e cila na tregon vetëm rreth 5% të realitetit kozmik.
Me këtë zbulim, njerëzimi ka fituar një “shqisë” të re për të dëgjuar universin.
Comments