“Project 2025” është një plan i hartuar nga qarqe konservatore, me në krye fondacionin Heritage Foundation. Dokumenti, i publikuar në vitin 2023, synon një ristrukturim rrënjësor të administratës federale dhe një zgjerim të pushtetit presidencial. Ai përshkruan në detaje se si një administratë republikane mund të zbatojë ndryshime të thella brenda 180 ditëve të para në pushtet, duke reduktuar rolin e institucioneve federale, duke fuqizuar kontrollin e presidentit dhe duke zhbërë politika që lidhen me klimën, diversitetin dhe të drejtat sociale.
Një nga figurat kryesore pas këtij projekti është Russell Vought, i cili u konfirmua nga Senati si drejtues i Zyrës së Menaxhimit dhe Buxhetit. Demokratët e kundërshtuan ashpër emërimin e tij, duke e cilësuar si një nga kandidatët më të rrezikshëm të propozuar nga Trump.
Në praktikë, shumë nga veprimet e presidentit përputhen me këtë plan. Në administratë, Trump ka riaktivizuar një rregullore që lehtëson zëvendësimin e nëpunësve civilë me emërime politike dhe ka vendosur një ngrirje të punësimeve të reja. Dhjetëra prokurorë dhe zyrtarë të lartë të FBI-së janë shkarkuar, ndërsa agjenci të rëndësishme si USAID janë dobësuar ndjeshëm. Madje u krijua edhe një strukturë e re për “efikasitet qeveritar”, e njohur si “Department of Government Efficiency”, e cila synonte uljen e shpenzimeve publike, por ka hasur kritika të shumta.
Në fushën e emigracionit, Trump shpalli gjendjen e jashtëzakonshme në kufirin jugor me Meksikën dhe dërgoi trupa për të forcuar kontrollin. Politikat e azilit janë ashpërsuar, ndërsa Gjykata Supreme hapi rrugën për deportime masive. Në disa qytete, si Los Anxhelos, masat e reja shkaktuan protesta, të cilave administrata iu përgjigj me angazhimin e Gardës Kombëtare.
Politika mjedisore e administratës së re ka marrë një kthesë të fortë drejt energjive fosile. Trump urdhëroi zgjerimin e shpimeve për naftë dhe gaz në Alaskë dhe tërhoqi sërish SHBA-në nga Marrëveshja e Parisit për klimën. Ai shpalli gjithashtu një “gjendje emergjente energjetike”, duke i dhënë vetes kompetenca të gjera për të nxitur prodhimin e energjisë tradicionale. Shkarkimi i mbi 1300 punonjësve nga agjencia NOAA ka ngritur shqetësime në komunitetin shkencor ndërkombëtar.
Në aspektin social, administrata ka ndërmarrë hapa kundër politikave të diversitetit dhe barazisë. Programet e njohura si DEI janë shfuqizuar në administratën federale, ndërsa është dekretuar se shteti njeh vetëm dy gjini biologjike. Transgjinorët janë përjashtuar nga ushtria dhe sportet e grave, duke reflektuar qartë filozofinë e “Project 2025”.
Në arenën ndërkombëtare, Trump urdhëroi tërheqjen e SHBA-së nga Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe ndërpreu financimet për të, një lëvizje që përputhet me qëndrimin e projektit për të reduktuar angazhimin ndaj institucioneve shumëpalëshe. Ndërkohë, shumë programe të ndihmës së jashtme janë pezulluar ose transferuar në Departamentin e Shtetit.
Megjithatë, presidenti po përballet me rezistencë të fortë ligjore dhe institucionale. Qindra padi janë ngritur kundër vendimeve të tij dhe disa gjykata federale kanë bllokuar masa të caktuara. Edhe në Gjykatën Supreme, ku konservatorët kanë shumicën, janë shfaqur sinjale shqetësimi për përplasjet me pushtetin gjyqësor.
Ekspertët paralajmërojnë se disa nga pikat më radikale të “Project 2025” ende nuk janë zbatuar plotësisht. Mes tyre janë kufizimet e reja për medikamentet e abortit, përfshirë mundësinë e ndalimit të pilulës Mifepriston përmes një ligji të shekullit XIX, si dhe shpërbërja e Departamentit Federal të Arsimit. Universitetet elitare si Harvard tashmë janë përfshirë në përplasje me administratën për financimet dhe autonominë e tyre.
Në planin ekonomik, Trump ka rikthyer tarifat doganore ndaj partnerëve kryesorë tregtarë dhe po shtyn përpara zgjatjen e uljeve të taksave të vitit 2017, të cilat favorizojnë bizneset dhe shtresat me të ardhura të larta. “Project 2025” mbështet këtë qasje proteksioniste dhe uljen e rolit të shtetit në rregullimin e tregut të punës.
Mandati i dytë i Trumpit po shndërrohet kështu në një eksperiment të thellë transformimi institucional. Nëse ky vizion do të konsolidohet apo do të frenohet nga sistemi i kontrollit dhe balancës së pushteteve në SHBA, mbetet një nga pyetjet më të mëdha politike të momentit.
Comments