Fati i arkivit të Tribunalit Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë në Hagë po ngjall shqetësim tek dëshmitarët dhe ekspertët. Arsyeja: po diskutohet mundësia e shitjes së ndërtesës ose zhvendosjes së arkivit.
Ky arkiv ruan dëshmi të një prej konflikteve më të përgjakshme në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore. Ai nuk është vetëm një depo dokumentesh, por një vend kujtese dhe paralajmërimi për të ardhmen.
Një arkiv me miliona dëshmi
Në këtë arkiv ruhen miliona materiale: fotografi, video, dokumente dhe prova nga gjyqet. Deri në përfundimin e proceseve në vitin 2017, tribunali trajtoi krime si gjenocidi, krimet e luftës dhe krimet kundër njerëzimit.
Në total:
- 163 persona u akuzuan
- 83 u dënuan
Mes tyre kishte liderë politikë dhe ushtarakë. Një nga rastet më të rëndësishme ishte masakra e Srebrenicës, e njohur ndërkombëtarisht si gjenocid.
Nga gjykim në kujtesë historike
Sot, roli i arkivit ka ndryshuar. Nuk bëhet më fjalë për gjykime, por për ruajtjen e historisë.
Arkivi shërben:
- për studiuesit
- për familjet e viktimave
- për publikun që kërkon të kuptojë të vërtetën
Rëndësia globale e arkivit
Sipas Kombeve të Bashkuara, ky arkiv është thelbësor për të kuptuar të kaluarën dhe për të parandaluar krime të ngjashme në të ardhmen.
Abubacarr Tambadou, drejtues administrativ i gjykatave të OKB-së, thekson:
“Ky është vendi më i mirë për të kuptuar të vërtetën mbi atë që ndodhi.”
Tribunali konsiderohet një hap i rëndësishëm drejt drejtësisë ndërkombëtare dhe një pararendës i Gjykatës Ndërkombëtare Penale.
Një e ardhme e pasigurt
Megjithatë, e ardhmja e arkivit është e paqartë. Diskutimet për zhvendosje ose shitje kanë ngritur shqetësime serioze.
Tambadou bën një krahasim me Gjyqet e Nurembergut pas Luftës së Dytë Botërore, duke paralajmëruar se shpërbërja e strukturave të tilla mund të dëmtojë kujtesën historike.
Zëri i të mbijetuarve
Për të mbijetuarit si Alma Mustafić, kjo çështje është personale. Ajo i shpëtoi gjenocidit të Srebrenicës si 14-vjeçare, ndërsa babai i saj u vra.
Sot ajo angazhohet në edukim dhe thekson:
“Nëse nuk e ruajmë këtë arkiv për brezat e ardhshëm, do të thotë se po e harrojmë historinë.”
Ajo paralajmëron gjithashtu për rrezikun e rikthimit të ideologjive të rrezikshme në botë.
Kujtesa si kusht për paqe
Motoja e tribunalit ishte: “Pa drejtësi nuk ka paqe”.
Sot shtohet një tjetër e vërtetë: pa kujtesë nuk ka paqe të qëndrueshme.
Arkivi në Hagë nuk është thjesht një koleksion dokumentesh. Ai është një dëshmi se krimet kundër njerëzimit mund dhe duhet të ndëshkohen.
E ardhmja e tij do të ndikojë drejtpërdrejt në mënyrën se si bota përballet me të kaluarën e saj.
Comments