Tërmetet janë ndër dukuritë natyrore më të fuqishme dhe më të paparashikueshme. Çdo ditë, planeti ynë përjeton qindra dridhje të vogla dhe të mëdha, shumica e të cilave kalojnë pa u ndier. Megjithatë, disa prej tyre shndërrohen në katastrofa me pasoja të rënda për njerëzit dhe mjedisin.
Çfarë i shkakton tërmetet?
Shkaku kryesor i tërmeteve lidhet me lëvizjen e pllakave tektonike. Sipërfaqja e Tokës nuk është një masë e vetme, por përbëhet nga pllaka gjigante që lëvizin ngadalë mbi mantelin e nxehtë të planetit. Këto lëvizje shkaktohen nga rryma të brendshme të materialit shkëmbor, të quajtura rryma konvektive.
Kur pllakat:
- përplasen,
- largohen nga njëra-tjetra
- ose rrëshqasin anash,
Zonat më të rrezikshme sizmike
Më të fortat tërmete në botë ndodhin zakonisht në zonat ku një pllakë futet nën një tjetër (zonat e subduksionit) ose aty ku pllakat rrëshqasin paralelisht. Një shembull i njohur është thyerja e San Andreasit në SHBA.
Edhe Evropa Jugore dhe Ballkani janë rajone me aktivitet të lartë sizmik. Sipas hartave më të reja të rrezikut sizmik, ndër zonat më të ekspozuara përfshihen Turqia, Greqia, Italia dhe Rumania, por edhe rajoni ynë.
Shqipëria dhe Kosova nën rrezik sizmik
Veçanërisht e ekspozuar mbetet Shqipëria, e cila ndodhet në një zonë aktive tektonike dhe ka një histori të gjatë tërmetesh të forta. Rreziku nuk lidhet vetëm me dridhjet e tokës, por edhe me dendësinë e popullsisë dhe cilësinë e ndërtimeve.
Edhe Kosova konsiderohet një vend me rrezik të moderuar deri të lartë sizmik, për shkak të afërsisë me strukturat aktive të Ballkanit. Tërmetet në rajon mund të ndihen dhe të shkaktojnë dëme, sidomos në zona urbane me ndërtime të vjetra.
Pasojat: më shumë se vetëm dridhje
Shpesh, dëmet më të mëdha nuk shkaktohen drejtpërdrejt nga tërmeti, por nga pasojat e tij:
- shembje ndërtesash,
- rrëshqitje dheu,
- cuname (tsunami) në rastet e tërmeteve detare.
A mund të parashikohen tërmetet?
Pavarësisht teknologjisë moderne, shkencëtarët ende nuk janë në gjendje të parashikojnë me saktësi kohën dhe fuqinë e një tërmeti. Për këtë arsye, parandalimi mbetet mbrojtja më e mirë.
Vendosja dhe zbatimi i rreptë i standardeve të ndërtimit, planifikimi urban dhe edukimi i qytetarëve janë faktorë kyç për të reduktuar pasojat e tërmeteve – veçanërisht në vende si Shqipëria dhe Kosova, ku rreziku sizmik është real dhe i vazhdueshëm.
Comments