Pëlqeje „JehonaPress“ në FACEBOOK

Postimi i fundit

Kosova dhe normalizimi i shkeljes së rregullave: Kur pakica e pandershme ndikon në shumicën

Pse në shoqërinë tonë shpesh duket se ai që respekton rregullat humb, ndërsa ai që i shkel ato përfiton? Nga trafiku e hapësirat publike, deri te institucionet dhe detyrimet ndaj shtetit, shkelja e rregullave rrezikon të shndërrohet në një mënyrë të zakonshme të sjelljes. Një studim i ri shkencor tregon se si një pakicë njerëzish mund të ndikojë në sjelljen e një grupi të tërë.

Në Kosovë, nuk është e vështirë të hasësh situata ku respektimi i rregullave duket më shumë si përjashtim sesa si normë. Mjafton të dalësh në rrugë për të parë automjete të parkuara në trotuare, shoferë që shpërfillin rregullat e komunikacionit, mbeturina të hedhura gjithandej apo njerëz që përpiqen të kalojnë para të tjerëve duke shfrytëzuar njohjet dhe privilegjet.

E njëjta logjikë shfaqet edhe në marrëdhëniet me institucionet: shmangia e obligimeve, keqpërdorimi i pozitës, favorizimet dhe përpjekjet për të përfituar në kurriz të të tjerëve.

Problemi nuk qëndron vetëm te ata që i shkelin rregullat. Rreziku më i madh shfaqet kur këto sjellje fillojnë të pranohen, të tolerohen dhe, në fund, të imitohen nga të tjerët.

Kur dikush përfiton duke shkelur ligjin dhe nuk mban përgjegjësi, krijohet përshtypja se ndershmëria është dobësi, ndërsa pandershmëria një rrugë më e shpejtë drejt suksesit. Kështu, sjellja e gabuar rrezikon të shndërrohet në normë shoqërore.

Por, a është kjo vetëm një përshtypje që krijohet nga përditshmëria jonë, apo ekziston edhe një shpjegim shkencor për mënyrën se si përhapen këto sjellje?

Studimi: Shkelja e rregullave është ngjitëse

Një studim i ri nga Universiteti i Amsterdamit, i publikuar në fund të tetorit në revistën shkencore Proceedings of the Royal Society B, ka analizuar pikërisht ndikimin që kanë shkelësit e rregullave në sjelljen e të tjerëve.

Në eksperimentin ku morën pjesë 750 persona, pjesëmarrësit duhej të zgjidhnin një nga 100 kutitë në ekran, duke identifikuar atë që kishte ndriçuar më shumë. Secila kuti kishte një shpërblim të ndryshëm financiar. Sa më shumë të largoheshin nga përgjigjja e saktë, aq më shumë para mund të fitonin duke mashtruar.

Pas zgjedhjes së parë, pjesëmarrësit shihnin vendimin e një personi tjetër dhe kishin mundësinë të zgjidhnin përsëri.

Rezultatet ishin domethënëse: rreth 23 për qind e pjesëmarrësve zgjodhën që në fillim alternativën më fitimprurëse, duke kryer shkeljen më të rëndë të rregullave. Pasi panë sjelljen e të tjerëve, numri i atyre që kryen shkelje të tilla u rrit deri në 39 për qind.

Një tjetër gjetje interesante ishte se 4,4 për qind e pjesëmarrësve shkuan edhe më larg në mashtrim sesa personat që kishin parë më parë.

Ndërkohë, sjellja e ndershme dhe respektimi i rregullave nuk u përhapën me të njëjtin intensitet.

Pra, shkelja e rregullave rezultoi më ngjitëse sesa respektimi i tyre.

Kur pakica e pandershme përcakton sjelljen e shumicës

Përmes simulimeve, studiuesit analizuan se si këto sjellje mund të zhvillohen në një grup më të madh. Rezultatet treguan se një pakicë e vogël, e cila i tejkalon vazhdimisht kufijtë e shkeljeve të të tjerëve, mund të nxisë një përshkallëzim të sjelljes negative.

Kjo gjetje ka një domethënie të veçantë edhe për Kosovën.

Një shoqëri nuk ka nevojë që shumica e qytetarëve të jenë të pandershëm për të krijuar një kulturë të mosrespektimit të ligjit. Mjafton që një grup i vogël të shkelë rregullat, të përfitojë nga kjo dhe të mos përballet me pasoja. Nëse pjesa tjetër fillon ta imitojë, tolerojë apo arsyetojë këtë sjellje, atëherë problemi bëhet kolektiv.

Megjithatë, studimi nuk dëshmon se kjo është shkalla apo gjendja reale e shoqërisë kosovare. Ai shpjegon një mekanizëm të sjelljes njerëzore që mund të ndihmojë të kuptojmë pse shkeljet e përsëritura dhe të pandëshkuara rrezikojnë të normalizohen.

A mund të ndryshohet kjo kulturë?

Përgjigjja nuk qëndron vetëm te ndëshkimi i shkelësve, por edhe te krijimi i një kulture ku respektimi i ligjit vlerësohet dhe ku askush nuk përfiton duke shkelur të drejtat e të tjerëve.

Në Kosovë, kjo kërkon institucione që zbatojnë ligjin pa dallime, përgjegjësi për ata që keqpërdorin pozitën dhe qytetarë që nuk e konsiderojnë shkeljen e rregullave një zgjuarsi apo privilegj.

Natyrisht, jo çdo shkelje e një rregulli është e gabuar. Historia njeh raste kur kundërshtimi i rregullave të padrejta ka qenë i domosdoshëm për të arritur lirinë dhe drejtësinë. Por ka një dallim thelbësor mes kundërshtimit të padrejtësisë dhe shkeljes së ligjit për përfitime personale.

Në fund, Kosova duhet të përballet me një pyetje të rëndësishme: A do të vazhdojmë të përshtatemi me ata që i shkelin rregullat, apo do të krijojmë një shoqëri ku ndershmëria dhe respektimi i ligjit janë vlera që vlejnë për të gjithë?

Sepse një shoqëri nuk prishet vetëm nga ata që shkelin rregullat, por edhe nga ata që, duke i parë shkeljet çdo ditë, fillojnë t'i konsiderojnë ato si diçka normale.

xh.selmani


WhatsApp Facebook E-Mail

Comments