Teknologjia e së Ardhmes
Prej dekadash, shkencëtarët në mbarë botën po punojnë për ta kthyer fuzionin bërthamor në burimin kryesor të energjisë së së ardhmes. Sot, debati është më i fortë se kurrë: a është kjo një ëndërr politike apo një vizion realist që po afron?
Në Gjermani, tema ka hyrë fuqishëm në agjendën politike. Në marrëveshjen e koalicionit të qeverisë federale, kancelari Friedrich Merz e ka cilësuar energjinë e erës si “teknologji kalimtare”, derisa të ndërtohen centralet e para me fuzion bërthamor. Sipas tij, energjia nga fuzioni do të bëhet aq e lirë, sa nuk do të ketë më nevojë për forma të tjera prodhimi.
Por sa realist është ky premtim?
Si funksionon fuzioni bërthamor?
Fuzioni bërthamor imiton procesin që ndodh në Diell. Ai prodhon energji prej miliarda vitesh duke bashkuar bërthama hidrogjeni dhe duke çliruar sasi të jashtëzakonshme energjie.
Çdo sekondë, rreth 600 milionë tonë hidrogjen shndërrohen në 595 milionë tonë helium. Diferenca e masës kthehet në energji – energjia që mban jetën në Tokë. Dhe rezervat e Diellit mendohet të zgjasin edhe rreth katër miliardë vjet.
Avantazhi kryesor i fuzionit ndaj energjisë tradicionale bërthamore është se prodhon vetëm mbetje radioaktive me nivel të ulët ose të mesëm, të cilat humbasin radioaktivitetin shumë më shpejt dhe paraqesin rrezik më të vogël për mjedisin dhe shëndetin.
Në aspektin e efikasitetit, potenciali është revolucionar: vetëm një gram karburant fuzioni mund të prodhojë aq energji sa 11 tonë qymyr. Lëndët bazë, deuteriumi dhe tritiumi janë izotope të hidrogjenit.
Sfida teknologjike: 150 milionë gradë Celsius
Megjithatë, realiteti shkencor është shumë më kompleks. Për të realizuar fuzionin nevojiten temperatura deri në 150 milionë gradë Celsius. Deri më tani, procesi është arritur të mbahet aktiv për vetëm rreth 22 minuta, shumë larg funksionimit të vazhdueshëm 24/7 që kërkohet për një central energjetik komercial.
Po ashtu, furnizimi i qëndrueshëm me tritium mbetet sfidë.
Gara globale: Institutet, start-up-et dhe miliarda euro
Në Max-Planck-Institut für Plasmaphysik (IPP), operohen dy reaktorë eksperimentalë, në Garching dhe Greifswald. Paralelisht, katër start-up-e gjermane po hyjnë fuqishëm në këtë treg: Proxima Fusion, Marvel Fusion, Gauss Fusion dhe Focused Energy.
Qeveria federale ka ndarë rreth dy miliardë euro për kërkime në këtë fushë. Ndërkohë, Marvel Fusion ka siguruar 350 milionë euro kapital privat dhe bashkëpunon me Siemens Energy dhe Colorado State University. Sipas kompanisë, një prototip pritet në fillim të viteve ’30, ndërsa një central komercial mund të vijë në mesin e dekadës.
Skepticizëm nga ekspertët
Jo të gjithë janë të bindur. Claudia Kempfert nga Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung (DIW) shpreh dyshime serioze. Një studim i përbashkët me Technische Universität Berlin arrin në përfundimin se përdorimi komercial i fuzionit nuk do të realizohet aq shpejt sa pretendohet.
Sipas saj, premtimet janë më shumë politike sesa teknologjikisht të bazuara, dhe ndërtimi i një centrali funksional në dekadat e ardhshme mbetet i pasigurt.
Megjithatë, profesor Robert Wolff nga IPP thekson se dinamika e re e krijuar nga start-up-et mund ta përshpejtojë ndjeshëm zhvillimin, pasi shumë teknologji po zhvillohen paralelisht.
Fuzioni hyn edhe në politikën amerikane
Edhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, interesimi për fuzionin është rritur. Në dhjetorin 2025, ish-presidenti Donald Trump hyri në këtë sektor përmes kompanisë së tij Trump Media and Technology Group, e cila u bashkua me TAE Technologies. Synimi: ndërtimi i centralit të parë komercial të fuzionit brenda gjashtë vitesh.
Realitet apo utopi?
Nëse fuzioni bërthamor do të arrijë të bëhet funksional në shkallë industriale, ai mund të transformojë ekonominë globale dhe të ndihmojë ndjeshëm në luftën kundër ndryshimeve klimatike.
Por për momentin, ai mbetet një premtim i madh me sfida po aq të mëdha. Shkenca po përparon, investimet po rriten dhe gara globale është në zhvillim e sipër. Pyetja që mbetet është: a do ta shohim revolucionin e fuzionit gjatë jetës sonë?
Në Gjermani, tema ka hyrë fuqishëm në agjendën politike. Në marrëveshjen e koalicionit të qeverisë federale, kancelari Friedrich Merz e ka cilësuar energjinë e erës si “teknologji kalimtare”, derisa të ndërtohen centralet e para me fuzion bërthamor. Sipas tij, energjia nga fuzioni do të bëhet aq e lirë, sa nuk do të ketë më nevojë për forma të tjera prodhimi.
Por sa realist është ky premtim?
Si funksionon fuzioni bërthamor?
Fuzioni bërthamor imiton procesin që ndodh në Diell. Ai prodhon energji prej miliarda vitesh duke bashkuar bërthama hidrogjeni dhe duke çliruar sasi të jashtëzakonshme energjie.
Çdo sekondë, rreth 600 milionë tonë hidrogjen shndërrohen në 595 milionë tonë helium. Diferenca e masës kthehet në energji – energjia që mban jetën në Tokë. Dhe rezervat e Diellit mendohet të zgjasin edhe rreth katër miliardë vjet.
Avantazhi kryesor i fuzionit ndaj energjisë tradicionale bërthamore është se prodhon vetëm mbetje radioaktive me nivel të ulët ose të mesëm, të cilat humbasin radioaktivitetin shumë më shpejt dhe paraqesin rrezik më të vogël për mjedisin dhe shëndetin.
Në aspektin e efikasitetit, potenciali është revolucionar: vetëm një gram karburant fuzioni mund të prodhojë aq energji sa 11 tonë qymyr. Lëndët bazë, deuteriumi dhe tritiumi janë izotope të hidrogjenit.
Sfida teknologjike: 150 milionë gradë Celsius
Megjithatë, realiteti shkencor është shumë më kompleks. Për të realizuar fuzionin nevojiten temperatura deri në 150 milionë gradë Celsius. Deri më tani, procesi është arritur të mbahet aktiv për vetëm rreth 22 minuta, shumë larg funksionimit të vazhdueshëm 24/7 që kërkohet për një central energjetik komercial.
Po ashtu, furnizimi i qëndrueshëm me tritium mbetet sfidë.
Gara globale: Institutet, start-up-et dhe miliarda euro
Në Max-Planck-Institut für Plasmaphysik (IPP), operohen dy reaktorë eksperimentalë, në Garching dhe Greifswald. Paralelisht, katër start-up-e gjermane po hyjnë fuqishëm në këtë treg: Proxima Fusion, Marvel Fusion, Gauss Fusion dhe Focused Energy.
Qeveria federale ka ndarë rreth dy miliardë euro për kërkime në këtë fushë. Ndërkohë, Marvel Fusion ka siguruar 350 milionë euro kapital privat dhe bashkëpunon me Siemens Energy dhe Colorado State University. Sipas kompanisë, një prototip pritet në fillim të viteve ’30, ndërsa një central komercial mund të vijë në mesin e dekadës.
Skepticizëm nga ekspertët
Jo të gjithë janë të bindur. Claudia Kempfert nga Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung (DIW) shpreh dyshime serioze. Një studim i përbashkët me Technische Universität Berlin arrin në përfundimin se përdorimi komercial i fuzionit nuk do të realizohet aq shpejt sa pretendohet.
Sipas saj, premtimet janë më shumë politike sesa teknologjikisht të bazuara, dhe ndërtimi i një centrali funksional në dekadat e ardhshme mbetet i pasigurt.
Megjithatë, profesor Robert Wolff nga IPP thekson se dinamika e re e krijuar nga start-up-et mund ta përshpejtojë ndjeshëm zhvillimin, pasi shumë teknologji po zhvillohen paralelisht.
Fuzioni hyn edhe në politikën amerikane
Edhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, interesimi për fuzionin është rritur. Në dhjetorin 2025, ish-presidenti Donald Trump hyri në këtë sektor përmes kompanisë së tij Trump Media and Technology Group, e cila u bashkua me TAE Technologies. Synimi: ndërtimi i centralit të parë komercial të fuzionit brenda gjashtë vitesh.
Realitet apo utopi?
Nëse fuzioni bërthamor do të arrijë të bëhet funksional në shkallë industriale, ai mund të transformojë ekonominë globale dhe të ndihmojë ndjeshëm në luftën kundër ndryshimeve klimatike.
Por për momentin, ai mbetet një premtim i madh me sfida po aq të mëdha. Shkenca po përparon, investimet po rriten dhe gara globale është në zhvillim e sipër. Pyetja që mbetet është: a do ta shohim revolucionin e fuzionit gjatë jetës sonë?
Comments