Nga “Dita e Zhvendosjes” në një simbol global
Në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, deri në fund të shekullit të 19-të, 1 Maji njihej si “dita e zhvendosjes”. Në këtë ditë përfundonin ose rinovoheshin shumë kontrata pune, dhe njerëzit shpesh ndërronin punë apo vendbanim. Me kalimin e kohës, kjo datë mori një kuptim krejt tjetër, duke u kthyer në simbol të rezistencës dhe organizimit të klasës punëtore.
Zanafilla e lëvizjes për 8 orë punë
Pas përfundimit të Luftës Civile Amerikane në vitin 1865, punëtorët amerikanë filluan të kërkonin me ngulm vendosjen e një dite pune tetë-orëshe. Në atë kohë, ishte e zakonshme të punohej 10 deri në 12 orë në ditë, në kushte të vështira dhe pa mbrojtje ligjore.
Protestat e vitit 1886 dhe ngjarja e Haymarket
Kulmi i kësaj lëvizjeje erdhi më 1 maj 1886, kur rreth 400,000 punëtorë nga mbi 11,000 fabrika në SHBA hynë në grevë të përgjithshme. Vetëm në Çikago, rreth 90,000 punëtorë dolën në protesta masive.
Disa ditë më vonë, më 4 maj, gjatë një tubimi në Haymarket , ndodhi një shpërthim tragjik: një bombë u hodh në turmë, duke vrarë dhe plagosur disa persona, përfshirë policë dhe protestues. Policia reagoi me armë zjarri, duke e përkeqësuar bilancin e viktimave. Ngjarja mbetet e paqartë edhe sot për sa i përket autorësisë, por pasoja e saj ishte e madhe: disa aktivistë u dënuan dhe u ekzekutuan, duke u kthyer në martirë të lëvizjes punëtore.
1890: Fillimi i Ditës Ndërkombëtare të Punës
Në vitin 1889, gjatë një kongresi të organizuar nga Internacionalja e Dytë në Paris, u vendos që 1 Maji 1890 të shënohej si ditë proteste ndërkombëtare në mbështetje të të drejtave të punëtorëve dhe veçanërisht për ditën 8-orëshe të punës.
Kjo datë u përhap shpejt në shumë vende dhe u kthye në një traditë të përvitshme, duke u njohur si Dita Ndërkombëtare e Punës.
1 Maji sot
Sot, 1 Maji festohet në shumë vende të botës me protesta, marshime dhe aktivitete që nderojnë arritjet e punëtorëve dhe rikujtojnë sfidat që ende ekzistojnë në botën e punës.
Ndërkohë, në Kosovë dhe në hapësirat shqiptare, kjo ditë ka marrë më shumë karakter festiv sesa protestues. Shumë qytetarë e shfrytëzojnë si ditë pushimi për dalje në natyrë, pikniqe familjare dhe aktivitete rekreative, shpesh pa organizime të mëdha sindikale, protesta apo marshime. Kjo e bën 1 Majin më shumë një ditë relaksi dhe shoqërimi, sesa një ditë mobilizimi social.
Në thelb, 1 Maji mbetet një ditë që bashkon historinë, sakrificën dhe reflektimin mbi të drejtat e punëtorëve – qoftë përmes protestës apo festimit.
Comments